TIỂU SỬ ÔNG NGUYỄN TRÃI

(Canh thân 1380 – Nhâm tuất 1442)

Nguyễn Trãi hiệu ức trai, người làng Nhị Khê, huyện Thượng Phúc, Tỉnh Hà Đông ( nay là thôn Nhị Khê, xã Quốc Tuấn, huyện Thường Tín, thuộc tỉnh Hà Tây). Ông là cháu ngoại Tư Đồ Trần Nguyên Đán tôn thất Nhà Trần, con danh sĩ Nguyễn Ứng Long tức là Nguyễn Phi Khanh.

Năm Canh Thìn 1400, ông đỗ Thái học sinh, đời Nhà Hồ ông làm ngự sử Đài chánh trưởng. Năm 1407 Nhà Minh sang cướp nước ta, cha Ông bị chúng bắt giải về Kim Lăng, ông đi theo đến Nam Quang gặp cha. Cha ông khuyên Ông hãy trở về lo việc báo thù cho cha, rửa hận cho nước, Ông vân lời nhưng khi trở về Ông bị chúng bắt giam lỏng ở phía Nam Thành Đông Quang ( Hà Nội).

Năm 1418, Ông trốn vào Lam Sơn tham dự cuộc khởi nghĩa do Lê Lợi lãnh đạo. Suốt 10 năm kháng chiến cứu nước, Ông đã ra tài về chiến lược quân sự , ngoại giao, giúp cuộc kháng chiến thành công.

Năm 1428, đất nước hoàn toàn giải phóng, Lê Lợi lên ngôi. Nguyễn Trãi vân mệnh vua viết Bình Ngô Đại Cáo bất hủ. Lúc luận công khen thưởng sau cuộc kháng chiến 10 năm, Nguyễn Trãi được ban họ vua và tước Quan phụ hầu. Về quan chức, ông vẫn được chức Nhập nội hành khiển kiêm lại bộ thượng thư, quản lí công việc ở Viện Khu Mật như đã giữ trong thời kháng chiến, Nguyễn Trãi vừa làm quan trong triều vừa trông coi quân dân hai đạo Đông và Bắc.

Tháng 3 năm Nhâm Tuất (1442), Với tư cách thừa chỉ Viện Hàn Lâm Kiêm Quốc Tử Giám, Ông l/à người khảo duyệt khoa thi tiến sĩ ở Kinh Đô. Nhưng rồi tháng 7 Âm lịch năm đó, Lê Thái Tông đi duyệt võ ở Chí Linh có ghé thăm Nguyễn Trãi ở Côn Sơn, và trên đường trở  về Kinh Thành đi cùng Nguyễn Thị Lộ, vợ lẻ Nguyễn Trãi bấy giờ sung chức Lễ nghi nữ học sĩ trong triều. Ngày 4 tháng 8 Âm lịch ( 7/9/1442) xa giá về đến Lệ Chi Viên nghỉ lại, thì đột ngột đến đêm nhà Vua bị cảm mà qua đời. Hai người bị khép vào tội âm mưu giết vua.

Năm Nhâm Tuất, ngày 16 tháng 8 Âm lịch ( 19/9/1442) Ông bị giết với cả ba họ, thọ 62 tuổi.

Hơn 20 năm sau, Vua Lê Thánh Tông lên ngôi mới minh oan và phục chức cho Nguyễn Trãi. Lê Thánh Tông viết: “ Lòng Ức Trai sáng như sao khuê”. Và muôn đời sau tên tuôỉ Nguyễn Trãi mãi mãi là niềm tự hào: Nhà yêu nước vĩ đại, nhà quân sự, chính trị, ngoại giao kiệt xuất, nhà văn hoá lớn, một anh hùng dân tộc của lịch sử ViệtNam:

Ngày 9/3/1979, Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam ra chỉ thị số 670/TW “ Về việc tổ chức kỷ niệm lần thứ 600 năm ngày sinh của anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi” vào năm 1980. Đó cũng là năm tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hiệp quốc ( UNESCO) đã công nhận Nguyễn Trãi là danh nhân văn hóa thế giới.

* Các tác phẩm của Ông còn truyền tụng:

- Bình Ngô Đại Cáo

- Bài Văn Bia Vĩnh Lăng ở Lam Sơn

- Quân Trung Từ Mệnh Tập

- Ức Trai Thi Tập

- Quốc Âm Thi Tập

- Ngọc Đường Di Cảo

- Gia Huấn Ca

- Di Địa Chí.